الشيخ اسماعيل الصالحي المازندراني

274

شرح كفاية الأصول

حكايت كرده باشند . مانند : « انّما الاعمال بالنيّات » و « من كنت مولاه فهذا على مولاه » كه فريقين ، متواترا نقل كرده‌اند و تمام اخبارها به همين الفاظ بوده است . 2 - تواتر معنوى : يعنى جماعتى از يك معنايى ، با الفاظ مختلف ، إخبار كنند . و به تعبير ديگر : تمام روايات و أخبار ، از يك چيز حكايت مىكنند ، امّا با الفاظ و عبارات گوناگون . در تواتر معنوى دو صورت فرض مىشود : الف - دلالت الفاظ روايات ، بر معناى واحد ، دلالت مطابقى است ، يعنى آن معناى واحد ، مدلول مطابقى تمام أخبار است . در اين صورت ، الفاظ روايات ، مترادف مىباشند . ب - دلالت الفاظ بر معناى واحد ، دلالت التزامى است ، يعنى آن معناى واحد ، مدلول التزامى تمام اخبار مىباشد . در اين صورت ، الفاظ روايات ، علاوه برآن كه مختلفند ، مترادف نيز نمىباشند ، امّا در عين حال كه الفاظشان متفاوت است ، يك لازمى دارند كه آن لازم ، مدلول واحد است و تمام اخبار ، بالالتزام برآن دلالت مىكنند . مانند : قضاياى گوناگونى كه در غزوات مختلف ( بدر ، أحد ، حنين ، احزاب ، خيبر و . . . ) از دلاورىهاى حضرت على عليه السّلام ، با الفاظ مختلف نقل شده است . اين حكايات و اخبار با آنكه الفاظ مختلفى دارند ، داراى يك مدلول التزامى عرفى واحد ، به نام « شجاعت » مىباشند . و لذا شجاعت آن حضرت ، متواتر به تواتر معنوى خواهد بود . 3 - تواتر اجمالى : يعنى يك سلسله اخبارى نقل شده كه علم اجمالى به صدور برخى از آنها داريم . در اينجا بايد توجّه داشت كه اين اخبار علاوه برآن كه الفاظشان مختلف است ، مضامين آنها نيز از جهت سعه و ضيق ( عموم و خصوص ) نيز متفاوت است ، يعنى برخى از مضامين ، عامّ و برخى ديگر خاصّند .